Patrick Sweetlove, huisarts
home
raadpleging
infomail
actueel
medische info
hyperlinks

Onvruchtbaarheid bij mannen

Teelbalkanker en spermakwaliteit

Het gaat niet goed met de Vlaamse vruchtbaarheid. Steeds meer stellen komen bij de medische stand terecht om hun kinderwens in vervulling te zien gaan. Sinds de jaren negentig gaat de spermakwaliteit er in o.a. België, Frankrijk, Groot-Brittannië en Denemarken drastisch op achteruit.
Uit gegevens van kandidaat-donoren van de Gentse spermabank over de afgelopen 25 jaar blijkt dat het percentage zaadcellen per ejaculaat dat zich voldoende snel en rechtlijnig voortbeweegt is gedaald van gemiddeld 50 tot 30 procent. Het aantal goedgevormde zaadcellen is in die zelfde periode met 40 á 50 procent afgenomen.
Dat betekent dat momenteel tussen de 8 en 9 procent van de mannen verminderd vruchtbaar is – vijf maal meer dan twintig jaar geleden. Van nog eens 8 procent, ook al vijfmaal meer dan twintig jaar geleden, is bijna zeker dat ze niet in staat zullen zijn om een bevruchting tot stand te brengen.

Op zoek naar oorzaken

De Deens arts Niels Skakkebaek stelde in de jaren zestig en zeventig in zijn land een toename van het aantal teelbalkankers vast tot ongeveer de hoogste frequentie ter wereld. Hij heeft toen al de bestaande literatuur geanalyseerd en gezien dat de spermakwaliteit al een halve eeuw achteruitging in Denemarken. En hij legde een verband tussen beide verschijnselen. Vraag was waarom het aantal teelbalkankers in Denemarken in vijftig jaar vervijfvoudigd was. Die snelle achteruitgang kon niet genetisch bepaald zijn. Uiteindelijk was de conclusie dat milieufactoren een rol moeten spelen.

Oestrogenen: echte en xeno’s

De oestrogeen theorie legt het verband tussen teelbalkanker, onvruchtbaarheid bij de man en de blootstelling aan het vrouwelijk geslachtshormoon oestrogeen.
  • Diethlylstilbestrol, kortweg “DES-hormoon” werd in de jaren vijftig gebruikt om miskramen tegen te gaan. De zogenaamde DES-dochters die toen geboren zijn ontwikkelden op latere leeftijd kanker. Maar minstens even belangrijk zijn de waarnemingen die men deed bij de DES-zonen. Men zag bij hen bijvoorbeeld dat de pisbuis ergens halverwege de penis uitmondde (hypospadias), dat de teelballen niet indaalden (cryptorchidie) en dat de zaadcelproductie was verstoord. Dit soort aandoeningen wordt nu ook vaker vastgesteld bij de algemene bevolking. Men is al snel het verband gaan leggen met blootstelling aan vrouwelijk hormonen, zoals het toenmalige DES-hormoon.
  • De contraceptieve pil of de pil na de menopauze bevat ethinyl-oestradiol, een afgeleid product van het vrouwelijk oestrogeen hormoon, maar dan een variant die tachtig keer beter wordt opgenomen. Via de urine komt het ethinyl-oestradiol in het afvalwater terecht en zo via de waterzuiveringsstations weer in het drinkwater. In Denemarken wordt het grootste deel van het drinkwater gerecycleerd. Denemarken is een van de meest vooruitstrevende 'groene' landen, en een van de eerste landen waar men waterzuiveringsstations heeft geopend. Maar dat blijkt dus geen goede zaak te zijn voor de mannelijke vruchtbaarheid.
  • Volgens Dr.Ringvold, een Noorse onderzoeker, werken ook sommige schadelijke stoffen uit het milieu op ons lichaam in als waren het oestrogenen. Ze worden daarom wel eens “xeno-oestrogenen” genoemd. De hoofdverdachten zijn PCB, dioxine en sommige pesticiden. Die zouden bij de man afwijkingen aan geslachtsorganen veroorzaken en ook een verminderde vruchtbaarheid. Zo heeft men zuivere regenboogforellen uit de heldere watertjes van Schotland gehaald en die in kooien in de Theems neergelaten, bij een plaats waar (“gezuiverd”) water werd geloosd. Binnen de drie weken waren de volwassen mannetjes helemaal “vervrouwelijkt”.

Levensgewoonten en ziekten

Levenswijze en voeding zijn ook van belang. Overmatig gebruik van alcohol, drugs, tabak of bepaalde medicijnen, een tekort aan sommige oliën en vetten, het dragen van spannende broeken en het nemen van hete baden zijn allemaal niet goed voor de aanmaak van nieuwe zaadcellen.

Verder kunnen ook sommige ziekten de spermaproductie verminderen: spataders aan de teelbal, bof of antistoffen tegen eigen zaadcellen.

Al deze verschillende factoren versterken elkaar. Een man met spataders die rookt, heeft minder goed sperma dan iemand met spataders die niet rookt.

Ligt het alleen aan de man?

Een man met verminderde vruchtbaarheid heeft nog een goede kans dat een bevruchting lukt, behalve als zijn vrouw maar eens om de twee maanden een eisprong heeft, of als haar eileider minder goed functioneert. En dat ziet men steeds vaker voorkomen, omdat vrouwen tegenwoordig steeds later aan zwangerschap beginnen te denken dan vroeger. Door al die factoren samen heeft momenteel één op de zes á zeven paren vruchtbaarheidsproblemen. En bij een kwart van die stellen ligt dat aan zowel de man als de vrouw.

Verwerking

Mannen kunnen kennelijk hun onvruchtbaarheid veel moeilijker verwerken dan vrouwen. Vaak neemt de vrouw liever de verantwoordelijkheid op zich en vindt het heel erg voor haar man als er bij hém iets fout zit. Mannen vinden het ook al snel een aantasting van hun man-zijn, het is voor hen zeer ingrijpend als ze er niet in slagen de kinderwens van hun vrouw te vervullen.

Een man gaat ervan uit dat bij hem alles wel in orde zal zijn. Meestal ook kan hij niet zelf vaststellen dat er bij hem iets mis is. Als een vrouw niet menstrueert, dan weet ze al snel dat er iets niet klopt. Maar een man kan gemeenschap hebben en zaad lozen en toch onvruchtbaar zijn. Dat er in zijn ejaculaat eventueel bijna geen gezonde zaadcellen zitten, dat ziet hij niet.

Er zijn paren die daarom uiteen gaan. Soms omdat de man zijn vrouw het niet wil aandoen dat ze door hem kinderloos zal blijven, maar vaker omdat voor de vrouw haar kinderwens voor alles gaat en de man per se niet wil dat er donorzaad wordt gebruikt.
Voor mannen is de hele kwestie een groot taboe. Onbespreekbaar bij vrienden en familie.
Dat met elkaar of met de arts kunnen bespreken is een eerste stap naar verwerking en daadwerkelijke oplossing van het probleem, ook relationeel.

Links


Mocht je na het lezen van deze brochure nog vragen hebben, stel ze gerust tijdens de raadpleging!

Dr. Patrick Sweetlove,
Osystraat 41, 2060 Antwerpen
Raadpleging enkel na afspraak op: 03 / 225 24 25.


Terug naar Medische informatie
[Home] [Raadpleging] [Infomail] [Actueel] [Medische info] [Links]